Synthetic Phonics là gì? Cách trẻ 5–7 tuổi học đọc tiếng Anh từ âm đến từ

Synthetic Phonics là gì?

Synthetic Phonics là cách dạy đọc trong đó trẻ được học mối liên hệ giữa âm trong lời nói (phoneme) và chữ hoặc nhóm chữ biểu diễn âm đó (grapheme), rồi ghép các âm theo thứ tự từ trái sang phải để đọc thành từ.

Ví dụ với từ sat, trẻ không cần ghi nhớ toàn bộ hình dạng của từ. Bé có thể:

1. nhìn chữ s và phát âm /s/;
2. nhìn chữ a và phát âm /a/;
3. nhìn chữ t và phát âm /t/;
4. kéo các âm lại gần nhau: /s/ – /a/ – /t/ → sat.

Từ “synthetic” trong Synthetic Phonics có thể hiểu là tổng hợp các âm riêng lẻ thành một từ hoàn chỉnh. Đây chính là kỹ năng blending.

Bộ Giáo dục Anh (Department for Education - DfE) coi systematic synthetic phonics là một phần quan trọng của nền tảng dạy đọc ban đầu. Hướng dẫn The Reading Framework nhấn mạnh việc dạy Phonics có hệ thống, luyện đọc từ có thể giải mã và phát triển đồng thời ngôn ngữ nói, vốn từ, độ trôi chảy và khả năng hiểu nội dung.

Phonics khác với học thuộc từ như thế nào?

Nếu chỉ học thuộc mặt chữ, trẻ có thể nhận ra một số từ quen thuộc nhưng dễ lúng túng khi gặp từ mới. Phonics cung cấp cho trẻ một “công cụ” để thử đọc.

Ví dụ, sau khi đã biết các mối liên hệ âm–chữ trong m, a, p, trẻ có thể tự giải mã map. Khi học thêm t, trẻ có thể đọc mat, tap nếu các mẫu âm đó đã nằm trong phần kiến thức được học.

Điểm quan trọng là trẻ không cần đoán từ bằng hình minh họa hay chữ cái đầu. Hình ảnh rất hữu ích để hiểu nghĩa và tạo hứng thú, nhưng khi mục tiêu là đọc từ, trẻ nên dựa vào các âm và chữ trong chính từ đó.

“Systematic” nghĩa là học có thứ tự

Một chương trình Phonics tốt không giới thiệu âm ngẫu nhiên. Trẻ được học theo một tiến trình để các âm mới sớm có thể kết hợp với âm cũ thành từ đọc được.

Một chu trình học thường gồm:

• nghe và nhận biết âm;
• nối âm với chữ hoặc nhóm chữ;
• đọc âm khi nhìn thấy chữ;
• blending để đọc từ;
• segmenting để tách từ thành các âm khi cần đánh vần;
• luyện lại trong từ, câu và văn bản phù hợp với kiến thức đã học.

Viện Khoa học Giáo dục Hoa Kỳ (IES) và What Works Clearinghouse cũng khuyến nghị trẻ cần được phát triển nhận thức về các đoạn âm trong lời nói, liên hệ chúng với chữ viết, học giải mã từ và đọc văn bản kết nối thường xuyên.

Vì sao không nên đọc tên chữ cái khi đang luyện blending?

Tên chữ cái và âm của chữ không phải lúc nào cũng giống nhau. Ví dụ chữ m có tên là “em”, nhưng khi đọc từ map, âm cần dùng là /m/.

Nếu trẻ ghép tên chữ “em – ay – pee”, bé sẽ khó nghe ra map. Vì vậy khi luyện đọc Phonics, phụ huynh nên ưu tiên âm của chữ thay vì tên chữ cái.

Tên chữ cái vẫn cần thiết và trẻ sẽ học, nhưng hai khái niệm nên được phân biệt rõ: letter name là tên chữ, còn letter sound là âm dùng khi đọc từ.

Bé 5–7 tuổi cần học những kỹ năng nào?

Không phải cứ nhớ thật nhiều âm là đã biết đọc. Một nền tảng tốt thường gồm bốn nhóm kỹ năng:

1. Nghe được âm trong từ

Bé có thể nghe xem từ bắt đầu bằng âm gì, kết thúc bằng âm gì hoặc một từ có mấy âm chính.

2. Nhận ra chữ tương ứng với âm

Khi nghe /s/, trẻ dần liên hệ với chữ s trong những từ đã học. Sau này trẻ học thêm các trường hợp một âm có thể được viết bằng nhiều cách khác nhau.

3. Ghép âm để đọc

Đây là blending: /m/ – /a/ – /p/ → map.

4. Tách âm để hỗ trợ đánh vần

Đây là segmenting: nghe map và tách thành /m/ – /a/ – /p/.

Blending giúp đọc; segmenting hỗ trợ chính tả và viết. Hai kỹ năng liên quan chặt chẽ nhưng mục tiêu thao tác khác nhau.

Phonics có phải là toàn bộ việc học đọc không?

Không. Phonics là nền tảng quan trọng để trẻ giải mã chữ viết, nhưng đọc tốt còn cần:

• vốn từ;
• khả năng hiểu câu và câu chuyện;
• nghe hiểu;
• kiến thức về thế giới;
• đọc trôi chảy;
• hứng thú với sách và ngôn ngữ.

Vì thế trẻ vẫn nên được nghe bố mẹ đọc truyện, nghe bài hát, trò chuyện, xem tranh và học từ mới. Một cuốn truyện bố mẹ đọc cho con không nhất thiết phải hoàn toàn decodable, vì mục tiêu lúc đó là phát triển ngôn ngữ và niềm yêu thích đọc sách. Còn văn bản để bé tự luyện giải mã nên khớp với âm–chữ mà bé đã học.

Một buổi Phonics tại nhà có thể diễn ra như thế nào?

Với trẻ nhỏ, không cần biến buổi học thành một tiết học dài. Có thể chia thành các bước ngắn:

1. Ôn âm cũ: nghe hoặc nhìn 3–5 âm đã học.
2. Học một điểm mới: một âm hoặc mẫu chữ mới vừa sức.
3. Ghép từ: đọc 3–5 từ dùng các âm đã biết.
4. Hiểu nghĩa: nối từ với hình ảnh hoặc dùng từ trong câu đơn giản.
5. Chơi ôn tập: chọn đáp án, ghép cặp, lật thẻ hoặc phản xạ nhanh.
6. Kết thúc khi trẻ vẫn còn hứng thú.

Trên HaoAI E-Learning, phần học Phonics được thiết kế theo hướng nghe âm, nhìn chữ, thao tác với từ và luyện lại qua hoạt động tương tác. Phụ huynh có thể dùng bài học như một phần luyện ngắn trong ngày, sau đó tiếp tục bằng truyện, hội thoại hoặc trò chơi ngoài màn hình.

Ba lỗi phụ huynh nên tránh

Ép trẻ thuộc quá nhiều từ cùng lúc

Nếu bé chưa chắc âm và chưa ghép được từ ngắn, tăng số lượng từ không giải quyết được vấn đề nền tảng.

Để trẻ đoán từ bằng tranh

Tranh giúp hiểu nghĩa nhưng không nên thay thế việc nhìn vào chữ và giải mã.

Chỉ hỏi “đây là chữ gì?”

Hãy thêm câu hỏi “chữ này tạo âm gì trong từ này?” để trẻ hiểu mục tiêu đọc thực sự.

Khi nào biết bé đang tiến bộ?

Bạn có thể quan sát những dấu hiệu đơn giản:

• bé phản ứng nhanh hơn khi nhìn các chữ đã học;
• bé ghép được từ ngắn mà không cần người lớn nói hộ;
• khi gặp từ mới có mẫu âm quen, bé chủ động thử đọc;
• bé sửa lại sau khi nghe thấy từ mình ghép chưa đúng;
• bé đọc lại một số từ quen ngày càng nhanh và tự nhiên.

Mục tiêu không phải là đọc càng nhiều càng tốt trong thời gian ngắn. Mục tiêu quan trọng hơn là giúp trẻ xây được cơ chế đọc đúng, sau đó tăng dần độ chính xác, tốc độ và khả năng hiểu.

Nguồn tham khảo

• Department for Education (UK), The Reading Framework: teaching the foundations of literacy: https://www.gov.uk/government/publications/the-reading-framework-teaching-the-foundations-of-literacy
• Department for Education / Standards and Testing Agency, Phonics screening check: information for parents: https://www.gov.uk/government/publications/phonics-screening-check-information-for-parents
• U.S. Institute of Education Sciences - What Works Clearinghouse, Foundational Skills to Support Reading for Understanding in Kindergarten Through 3rd Grade: https://ies.ed.gov/ncee/wwc/PracticeGuide/21

Bài viết mang tính hướng dẫn giáo dục phổ thông dành cho phụ huynh, không thay thế đánh giá chuyên môn nếu trẻ có khó khăn kéo dài về ngôn ngữ hoặc đọc.

LUYỆN THÊM NGOÀI MÀN HÌNH

Dụng cụ có thể dùng cùng bài học

Được gợi ý

Dụng cụ học tập

Bảng Viết tự xóa LCD, Bảng Vẽ Điện Tử Thông Minh Tự Động Xóa Thúc Đẩy Tư Duy Sáng Tạo Cho Bé

Viết lại từ mới / spelling practice

Xem chi tiết →

Được gợi ý

Bảng chữ cái & Magnetic Letters

Bộ 80 chữ cái và số tiếng Anh, bằng gỗ, có nam châm, tự dính lên các bề mặt kim loại như bảng từ, tủ lạnh kim loại, ...

Phonics / CVC / ghép chữ thành từ

Xem chi tiết →

Được gợi ý

Sách Phonics

Sách - Oxford Phonics World - Bộ Sách Tiếng Anh Luyện Phát Âm Chuẩn Dành Cho Bé 3+ Tuổi

Phonics foundation / luyện âm và từ vựng cơ bản

Xem chi tiết →

Học liệu âm thanh

Sách nói điện tử song ngữ Anh – Việt cho bé 1–7 tuổi

Sách nói điện tử song ngữ Anh – Việt cho bé 1–7 tuổi

Xem chi tiết →

Các nút xem sản phẩm là liên kết tiếp thị. HaoAI E-Learning có thể nhận hoa hồng mà không làm tăng giá bạn trả.